Filegedrag en werkgedrag – waarom we vasthouden aan routine
Tijdens de coronapandemie verdwenen de files in Nederland vrijwel volledig. Twee jaar later staan we echter weer net zo vast als vóór die tijd. Filedeskundigen vroegen zich af: hebben we dan niets geleerd? We zouden massaal thuis blijven werken, de spits vermijden en flexibeler omgaan met reistijd. Maar de werkelijkheid laat iets anders zien — de files zijn terug van weggeweest.
Het is niet alleen dat er meer auto’s op de weg zijn gekomen. Volgens verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen speelt ook iets anders mee: onze verslaving aan routine.
Verslaafd aan routine
Mensen houden van voorspelbaarheid. Het liefst zitten we om 18:00 uur aan tafel. We werken van negen tot vijf, liefst in een ononderbroken dagritme. Dat geeft controle, zekerheid en rust — of in elk geval het gevoel daarvan.
Tertoolen noemt automobilisten daarom “autoverslaafde routinedieren”: ze houden niet alleen van hun auto, maar ook van het ritme dat daarbij hoort. De auto symboliseert controle over tijd en vrijheid — ook al staan we ermee in de file.
Corona leek even een doorbraak te forceren. Nieuwe routines ontstonden: thuiswerken, videobellen, tijd voor een lunchwandeling. Maar routines zijn hardnekkig. Zodra de wereld weer openging, grepen velen terug naar het oude patroon.
Argumenten om vooral niets te veranderen
Automobilisten gebruiken herkenbare argumenten om vast te houden aan hun gedrag:
“De trein rijdt nooit op tijd.”
“Het regent altijd als ik fiets.”
“Ik kan niet bezweet op het werk aankomen.”
“De auto is mijn rustmoment tussen werk en thuis.”
“In de auto houd ik afstand — veilig sinds corona.”
Herkenbaar? Precies diezelfde redeneringen duiken ook op binnen de arbeidsmarkt.
Wat filegedrag ons leert over werkgedrag
Als we eerlijk zijn, is ons werkgedrag niet zo anders dan ons filegedrag. We weten dat het anders kan — gezonder, effectiever, menselijker — en toch blijven we doen wat we kennen.
Waarom werken we bijvoorbeeld niet al massaal volgens een flexibel model, zoals de 10-to-2-filosofie? Veel professionals, in loondienst én als zzp’er, zouden zich beter voelen met een compacter werkritme. Toch lukt het niet om de stap te zetten.
De meest gehoorde bezwaren
Wanneer we vragen waarom mensen niet kiezen voor kortere of flexibelere werktijden, horen we vaak:
“Het is niet geaccepteerd door werkgevers (of collega’s).”
“Je loopt carrièrekansen mis als je niet fulltime werkt.”
“Dan kun je geen echte pauze nemen.”
“Samenwerken met externen wordt lastig.”
“De kinderopvang en andere systemen zijn er niet op ingericht.”
“CAO’s moeten aangepast worden, en dat kan ik als individu niet veranderen.”
Het zijn dezelfde denkpatronen als bij de automobilist in de file: we willen wel veranderen, maar niet als we de eersten moeten zijn.
De kracht (en valkuil) van menselijke routine
Routines geven houvast, maar ze kunnen ons ook vasthouden. Werkgevers en beleidsmakers weten dit: pas als er een gezamenlijk initiatief komt, durven mensen echt te bewegen.
Zo testte bijvoorbeeld ANWB-personeel in Den Haag het idee van tijdspreiding — later beginnen, deels thuiswerken, bewuster plannen. Kleine experimenten die laten zien dat verandering mogelijk is, als de context meebeweegt.
Een spiegel voor onze arbeidsmarkt
De vergelijking met filerijden laat iets belangrijks zien: de menselijke drang naar zekerheid is zo groot, dat we liever blijven stilstaan dan iets nieuws proberen.
En dat geldt ook voor hoe we werken. Corona bracht onzekerheid, waardoor velen juist weer teruggrepen naar hun oude routine. Liever de voorspelbare stress dan het onbekende experiment.
Het gevolg? Burn-outs, tijdsdruk, een verkrampte arbeidsmarkt en een groeiend loyaliteitsconflict tussen werk, gezin en jezelf.
Tijd voor bewust gedrag
Als we willen dat onze samenleving gezonder en duurzamer functioneert, moeten we durven kijken naar ons eigen gedrag. Hoe gaan we om met tijd, vrijheid en verantwoordelijkheid? En hoe verdelen we die tijd tussen werk, gezin en onszelf?
Het begint met bewustwording — en met kleine stappen. Door routines te bevragen in plaats van ze blind te volgen.
Oproep aan de veranderaars
We dagen alle impactmakers, podiumgevers en beleidsmakers uit om mee te denken: Hoe kunnen we systemen zó inrichten dat ze passen bij de mens van nu? En hoe kunnen we gedrag zó beïnvloeden dat vrijheid, gezondheid en verbinding weer centraal staan?
Gebaseerd op inzichten van verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen (Kampioen, november 2021).
10to2 project: Gedrag
Filegedrag en werkgedrag – waarom we vasthouden aan routine
Tijdens de coronapandemie verdwenen de files in Nederland vrijwel volledig. Twee jaar later staan we echter weer net zo vast als vóór die tijd.
Filedeskundigen vroegen zich af: hebben we dan niets geleerd?
We zouden massaal thuis blijven werken, de spits vermijden en flexibeler omgaan met reistijd.
Maar de werkelijkheid laat iets anders zien — de files zijn terug van weggeweest.
Het is niet alleen dat er meer auto’s op de weg zijn gekomen. Volgens verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen speelt ook iets anders mee: onze verslaving aan routine.
Verslaafd aan routine
Mensen houden van voorspelbaarheid.
Het liefst zitten we om 18:00 uur aan tafel. We werken van negen tot vijf, liefst in een ononderbroken dagritme. Dat geeft controle, zekerheid en rust — of in elk geval het gevoel daarvan.
Tertoolen noemt automobilisten daarom “autoverslaafde routinedieren”: ze houden niet alleen van hun auto, maar ook van het ritme dat daarbij hoort. De auto symboliseert controle over tijd en vrijheid — ook al staan we ermee in de file.
Corona leek even een doorbraak te forceren. Nieuwe routines ontstonden: thuiswerken, videobellen, tijd voor een lunchwandeling.
Maar routines zijn hardnekkig. Zodra de wereld weer openging, grepen velen terug naar het oude patroon.
Argumenten om vooral niets te veranderen
Automobilisten gebruiken herkenbare argumenten om vast te houden aan hun gedrag:
Herkenbaar? Precies diezelfde redeneringen duiken ook op binnen de arbeidsmarkt.
Wat filegedrag ons leert over werkgedrag
Als we eerlijk zijn, is ons werkgedrag niet zo anders dan ons filegedrag.
We weten dat het anders kan — gezonder, effectiever, menselijker — en toch blijven we doen wat we kennen.
Waarom werken we bijvoorbeeld niet al massaal volgens een flexibel model, zoals de 10-to-2-filosofie?
Veel professionals, in loondienst én als zzp’er, zouden zich beter voelen met een compacter werkritme. Toch lukt het niet om de stap te zetten.
De meest gehoorde bezwaren
Wanneer we vragen waarom mensen niet kiezen voor kortere of flexibelere werktijden, horen we vaak:
Het zijn dezelfde denkpatronen als bij de automobilist in de file: we willen wel veranderen, maar niet als we de eersten moeten zijn.
De kracht (en valkuil) van menselijke routine
Routines geven houvast, maar ze kunnen ons ook vasthouden.
Werkgevers en beleidsmakers weten dit: pas als er een gezamenlijk initiatief komt, durven mensen echt te bewegen.
Zo testte bijvoorbeeld ANWB-personeel in Den Haag het idee van tijdspreiding — later beginnen, deels thuiswerken, bewuster plannen. Kleine experimenten die laten zien dat verandering mogelijk is, als de context meebeweegt.
Een spiegel voor onze arbeidsmarkt
De vergelijking met filerijden laat iets belangrijks zien:
de menselijke drang naar zekerheid is zo groot, dat we liever blijven stilstaan dan iets nieuws proberen.
En dat geldt ook voor hoe we werken.
Corona bracht onzekerheid, waardoor velen juist weer teruggrepen naar hun oude routine.
Liever de voorspelbare stress dan het onbekende experiment.
Het gevolg?
Burn-outs, tijdsdruk, een verkrampte arbeidsmarkt en een groeiend loyaliteitsconflict tussen werk, gezin en jezelf.
Tijd voor bewust gedrag
Als we willen dat onze samenleving gezonder en duurzamer functioneert, moeten we durven kijken naar ons eigen gedrag.
Hoe gaan we om met tijd, vrijheid en verantwoordelijkheid?
En hoe verdelen we die tijd tussen werk, gezin en onszelf?
Het begint met bewustwording — en met kleine stappen. Door routines te bevragen in plaats van ze blind te volgen.
Oproep aan de veranderaars
We dagen alle impactmakers, podiumgevers en beleidsmakers uit om mee te denken:
Hoe kunnen we systemen zó inrichten dat ze passen bij de mens van nu?
En hoe kunnen we gedrag zó beïnvloeden dat vrijheid, gezondheid en verbinding weer centraal staan?
Gebaseerd op inzichten van verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen (Kampioen, november 2021).